geologie

De opvatting die stelde dat gedurende de lange geschiedenis van de aarde de verschillende tijdperken werden afgesloten door een catastrofale vernietiging van al het leven, waarna een hernieuwde schepping plaatsvond

‘There is no vestige of a beginning, no prospect of an end.’

‘The present is the key to the past.’

Wat gebaseerd is op waarneembare en onafhankelijk verifieerbare feiten, en niet op persoonlijke indrukken of meningen

Openstaand voor ontkrachting

Het steeds opnieuw kunnen bereiken van een vergelijkbaar resultaat wanneer een beschreven procedure wordt uitgevoerd.

Wat naar voren of naar boven komt ten opzichte van iets anders

Het reliëf van de Aarde: gemeten ten opzichte van gemiddelde zeeniveau

Wetenschap die de vorm van de Aarde bestudeerd

Golven die zich door de Aarde voortplanten als gevolg van het vrijkomen van energie bij een aardbeving of ander type explosie

Stromingen van gesmolten gesteente onder de aardkorst dus binnen de aarde, ze spelen ook een rol bij het uitwisselen van de warmte van de aardkern naar de aardkorst.

Vast, verwarmt buitenkern

Vloeibaar, verwarmt mantel

Convectiestromingen in vast gesteente

Vaste, consistente materiaal dat in de ondergrond onder de bodem ligt

Een zuur felsische stollingsgesteente waarvan de continentale platen van gemaakt zijn

Een mafisch vulkanisch stollingsgesteente waarvan de oceanische platen van gemaakt zijn

Rijk aan silicium (Si) en natrium (Na)

Rijk aan ijzer (Fe) en magnesium (Mg)

Grens mantel en korst

Vast gesteente aardkorst en bovenste deel mantel: breekbaar

Vloeiend deel bovenmantel: plastisch

Gravitationeel evenwicht van een drijvend voorwerp (lithosfeer) in een vloeistof (asthenosfeer)

Aangedreven door energie van binnenin de Aarde (nucleaire energie): platentektoniek, aardbevingen, vulkanen, gebergtevorming

Aangedreven door energie van buiten de Aarde (zonne-energie): erosie, verwering, aardverschuivingen, sedimentatie

Thermostaat door broeikasgassen: CO2, CH4, H2O en N2O

Verbruik fossiele brandstoffen door mens: meer uitstoot CO2 en temperatuurstijging

Een geologisch verschijnsel waarbij delen van de aardkost (platen) ten opzichte van elkaar verschuiven over het aardoppervlak.

Ontstaat door convectie van vloeibaar gesteente (vooral Fe en Ni) in de buitenkern

Aardmagneetveld

Alle materie en energie binnen het gehele ruimtetijd-continuüm

Hemellichaam dat uit gloeiende gassen bestaat en dat uit zichzelf licht geeft

Het planetenstelsel dat bestaat uit een ster en hemellichamen die door de zwaartekracht aan de ster gebonden zijn

Materie met een hoge dichtheid (vooral Fe en Ni) zonk naar de kern en vormde de kern

Materie met een lage dichtheid (vooral Si en Al) dreef naar het oppervlakte en vormde de aardkorst

Massaal uitsterven van soorten door: extreme vulkanische activiteit, klimaat- en zeespiegelverandering, concurrentie tussen soorten en meteoriet

6CO2 + 6H2O + zonlicht → C6H12O6 + 6O2

Gesteente dat ontstaat door lithificatie van organisch materiaal

Atmosfeer, biosfeer, hydrosfeer (klimaatsysteem), lithosfeer, asthenosfeer, diepe mantel (platentektonieksysteem), buiten kern en binnen kern (geodynamosysteem)

Een platenbeweging waar twee platen langs elkaar schuiven

Een platenbeweging waar twee platen van elkaar weg gaan

Een platenbeweging waar twee platen naar elkaar toe komen

Convectiestromen, trekken door zwaartekracht subdicerende plaat en duwen door opstijgend magma bij divergentie

Convectiestromen

Trekken door zwaartekracht subdicerende plaat

Duwen door opstijgend magma bij divergentie

Divergent, convergent en transform bewegingen

Continentranden die geen plaatgrens zijn

Continentranden die plaatgrens zijn

Een supercontinent dat, 1100 tot 750 miljoen jaar geleden, tijdens het Neoproterozoïcum, bestond uit bijna alle continentale massa op Aarde

Een supercontinent dat met het zuidelijkere Gondwana het supercontinent Pangea vormde.

Vorming Laurazië: Scandinavië, Schotland, oostelijk Groenland, noordelijke Appalachen (VS) rond ± 490-390 Ma in de Ordovicium-Devoon

Vorming Pangea: noord- en oost-Portugal en noordwest-Spanje, zuidwest-Ierland en Engeland, Bretagne, Vogezen en Centraal Massief (Frankrijk), Ardennen (België), Eifel, Harz en Zwarte Woud (Duitsland), Boheems massief (Tsjechië), Sardinië en Corsica, zuidelijke Appalachen (VS) rond ± 330-270 Ma in de Carboon-Perm

Vorming gebergte: Pyreneeën, Alpen, Karpaten, Dinarische Alpen, Kaukasus, Taurus, Sinaï, Golanhoogte, Himalaya, Tibetaanse Hoogvlakte rond ±100-0 Ma in de Laat Krijt-Tertiair

Hooggebergte verandert in middelgebergte en heuvelland met afgeronde vormen door erosie en verwering van toppen en sedimentatie in dalen

Actieve opheffing door platentektoniek leidt tot steile toppen en diepe dalen

Aardplaten in/onder een oceaan waar aardplaten divergent uit elkaar bewegen

Diepe inzinkingen van de zeebodem

De richting van het magnetisch veld in gesteenten

Een lokale variatie in het magnetisch veld van de aarde als gevolg van variaties in de chemie of het magnetisme van de rotsen

Theorie dat de positie en relatieve beweging van continenten op zijn minst gedeeltelijk te wijten is aan het toenemende volume van de aarde stelt

Breuken en plooien

Aardbeving

Instortende gebouwen, aardverschuivingen: modderstromen, lawines, tsunami: vloedgolf veroorzaakt door zeebeving, liquefaction: waterverzadigde ondergrond (vooral in los zand) gedraagt zich als een vloeistof tijdens aardbeving, branden

Een theorie waar bij spanning < sterkte gesteente (elasticiteit) er niets gebeurt maar bij spanning > sterkte gesteente (elasticiteit) bevingen

Spanning

Deformatie

Verplaatsing langs breuk na aardbeving

Sterkte of maximale spanning die een gesteente kan hebben voordat het breekt

Een wetenschappelijke discipline binnen de geofysica die zich bezighoudt met het bestuderen, beschrijven en meten van seismische golven bij aardbevingen.

Longitudinale en primaire seismische golf (compressional wave)

transversale en secundaire seismische golf (shear wave)

Elliptisch of horizontale seismische golf (surface wave)

Locatie in aardkorst of aardmantel waar aardbeving ontstaat

Plaats aan het aardoppervlak die direct boven het hypocentrum ligt

Meet de intensiteit aan de hand van de hoeveelheid schade

Meet de magnitude aan de hand van de hoeveelheid energie of beweging die in ondergrond vrijkomt

Gesteente buigt, geleidelijk, diep in de aardkorst en plastische vervorming

Gesteente breekt, aardbeving en aan de oppervlakte

Jongste gesteente in kern

Oudste gesteente in kern

Afschuiving, rek in de aardkorst (divergent)

Opschuiving, druk in de aardkorst (convergent)

Transform, schuifspanning (transform)

Normal fault, reverse fault en strike-slip fault

Een enkele tektonische plaat

Zonne-energie

Kernenergie

Een hoefijzervormig gebied rondom de Grote Oceaan dat gekenmerkt wordt door het veelvuldig optreden van aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, veroorzaakt door diverse subductiezones van tektonische platen in de regio

Een rij grotendeels vulkanische eilanden, die gevormd is door de werking van platentektoniek

Een zone waar een oceanische aardplaat onder een continentale of een andere oceanische aardplaat schuift

Een linaire reeks fissuren

Een heuvel of berg ontstaan door de opeenhoping van lava of ander vulkanisch materiaal

Chemische fabriek die magma van de asthenosfeer verwerkt tot lava aan het aardoppervlak

Verlagen van smeltpunt door druk te verlagen: doordat lichter en relatief warmer gesteente vanuit asthenosfeer richting aardoppervlakte vloeit

Verlagen van smeltpunt door water toe te voegen: dit verandert de samenstelling

Op uitstroming betrekking hebbend

Wat kan ontploffen

Stroperigheid

Lava met lage viscositeit: vloeibaar, mafisch: weinig silicium en effusief

Lava met een hoge viscositeit: stroperig, felsisch: veel silicium en explosief

Blocky lava

Touwlava

Gestolde magma

Onder water lava

Gloeiend hete wolken van vulkanisch materiaal

Al het materiaal dat tijdens een vulkanische uitbarsting uit de lucht naar beneden valt

Tefra dat < 2 mm hoog is

Tefra dat 2–64 mm hoog is

Tefra dat > 64 mm hoog is

Gesteente dat is ontstaan uit vaste materie die tijdens een vulkaanuitbarsting wordt uitgeblazen

Vulkanisch gesteente

Vulkaan met vloeibare lava: basaltisch, regelmatige ontgassing, kleine drukopbouw, effusief eruptietype, direct uit mantel: mid-oceanische rug of hotspot

Vulkaan met stroperige lava: andesitisch, moeilijke ontgassing, grote drukopbouw, explosief eruptietype, mengsel mantel en continentale korst: subductiezone

Vulkaan met lava en pyroklastisch materiaal

Vulkaan met zeer steile en hoge kegel

Vulkaan met veel pyroklastisch materiaal

Vulkaan met ingestorte magmakamer

Kolom van gesmolten gesteente dat door de mantel en korst opstijgt, waardoor er een hotspot aan het aardoppervlak ontstaat

Afzetting mineralen en transport warmte op Aarde bij mid-oceanische rug

Opening in de aardkorst ontstaan door hydrothermale activiteit

Circulatie van heet grond- of zeewater door vulkanische activiteit

Deze ontstaan als het grondwater sterk wordt verwarmd en op bepaalde plaatsen als stoom naar buiten spuit.

Mengsel van fijne stofdeeltjes of vloeistofdruppels in de atmosfeer met als gevolg afkoeling klimaat door meer reflectie van zonnestraling

Index gebaseerd op volume uitgeworpen tefra en hoogte eruptiekolom

De continenten zijn naar elkaar gedreven tot het supercontinent Pangea, de bewegingsrichting draait om, de Pacifische Oceaan wordt kleiner, de Atlantische Oceaan groter, nieuw supercontinent.en de bewegingsrichting draait om

Stabiele continentale korst van Precambrische ouderdom bestaande uit stollingsgesteenten en metamorfe gesteenten rijk aan ertsen

Depressies op continentale korst waar dikke pakketten sedimentgesteente in zijn of worden afgezet

Opgeheven continentale korst met daarop een pakket van sedimentgesteente

Gedeformeerde gesteenten door gebergtevorming (orogenese), mogelijk opnieuw verschenen door reactivering van oude breuken

Grootschalige deformatie van gesteente bij convergentie (horizontale beweging korst door platentektoniek) door deformatie (plooien en breken), metamorfose en magmatische intrusies

De verzamelnaam van processen die ertoe leiden dat een magma, een vloeibaar gesteente, binnenin de Aarde verandert van chemische samenstelling.

Verticale groei door magma van oceanische korst vermengd met water en sediment bij subductiezones

Horizontale groei van continentale korst bij subductiezones, convergente of transforme plaatgrens

Deel van ander continent

Drijvend deel oceanische korst

Verticale beweging korst met glacial rebound en opwarming lithosfeer door convectiestromen/supermantelpluim

Vorming drie gesteenten: sedimentgesteente, stollingsgesteente en metamorf gesteente

Sedimentatie → cementatie + compactie + sediment (bijv. klei, zand, grind, kalk) → ...

Bestudering van de volgorde van opeenvolgende gesteentelagen (strata)

Kartering spreiding gesteentelagen

Een manier om een opeenvolging van gesteentelagen weer te geven

Ouderdom in tijdvakken

Ouderdom in miljoenen jaren

De hoeveelheid sediment (in cm) die in een bepaalde periode is afgezet (in kyr)

Sedimentaire gesteentelagen worden horizontaal afgezet

Jongere gesteentelagen liggen op oudere lagen

Sedimentaire lagen zijn in alle horizontale richtingen te vervolgen

Opeenvolging van gesteentelagen waarin een stuk tijd ontbreekt door (1) geen sedimentatie of (2) erosie

Langdurige onderbreking in de sedimentatie

Een typering van de oriëntatie (hoek) van sedimentaire gesteentelagen

Omstandigheden waarin een gesteente uit een bepaald gebied en bepaalde geologische periode is gevormd

Bepalen relatieve ouderdom aan de hand van stratigrafische principes

Relatieve datering op basis van fossielen

Technieken om de ouderdom van materialen te bepalen gebaseerd op radioactief verval van natuurlijke isotopen

De tijd waarin een exponentieel vervallend proces tot de helft van zijn oorspronkelijke waarde vermindert

Een subdiscipline van stratigrafie die astronomisch geforceerde klimaatcycli binnen sedimentaire opeenvolgingen bestudeert

Wereldwijde synchrone streepjescode: omkering aardmagneetveld op willekeurige maar bekende momenten in geologisch geschiedenis met vergelijking patroon van magnetische omkeringen in opeenvolging van gesteente met GPTS

Principe van oorspronkelijke horizontaliteit, principe van superpositie, principe van laterale vervolgbaarheid, principe van fauna opeenvolging, doorsnijdingsrelaties

Radiometrisch, cyclostratigrafie, magnetostratigrafie

Een fossiel dat gebruikt kan worden om een gesteentelaag te dateren