Metabolizm

(ATP) – związek wysokoenergetyczny składający się z adeniny, rybozy i trzech reszt fosforanowych. Jest podstawowym nośnikiem energii w reakcjach biochemicznych.

procesy syntezy złożonych związków występujących w organizmie ze związków o prostszej strukturze.

reakcja przyłączania reszty fosforanowej(V) / fosforanu nieorganicznego do cząsteczki związku chemicznego, m.in. cukru, białka, nukleotydu, lipidu. Szczególnym przypadkiem fosforylacji są reakcje przyłączania reszty fosforanowej(V) do ADP, w wyniku których powstaje ATP.

procesy metaboliczne polegające na rozkładzie wielkocząsteczkowych substancji na prostsze, czemu towarzyszy uwalnianie ciepła i energii gromadzonej w postaci ATP. Energia ta jest następnie wykorzystywana przez organizm do prawidłowego funkcjonowania.

całość przemian chemicznych i towarzyszących im przemian energii, zachodzących w komórkach żywych organizmów.

reakcja chemiczna przebiegająca z wydzieleniem energii.

reakcja chemiczna przebiegająca z pochłanianiem energii.

białkowa część enzymu czynna katalitycznie dopiero po połączeniu z niebiałkowym kofaktorem, którym może być jon metalu lub cząsteczka organiczna, np. witamina.

najmniejsza ilość energii potrzebna do zapoczątkowania reakcji chemicznej.

biologiczne katalizatory (najczęściej białka) przyśpieszające reakcje chemiczne przez obniżenie ich energii aktywacji. Biorą udział w większości reakcji zachodzących w organizmach.

zahamowanie lub obniżenie aktywności enzymów pod wpływem różnych czynników chemicznych.

rodzaj inhibicji enzymatycznej polegający na zahamowaniu aktywności enzymu przez związek przypominający strukturalnie substrat, który konkuruje z substratem o centrum aktywne enzymu.

rodzaj inhibicji enzymatycznej polegający na zahamowaniu aktywności enzymów przez substancję, która wiąże się z innym miejscem enzymu niż centrum aktywne. Powoduje tym samym zmianę struktury przestrzennej enzymu, co uniemożliwia wiązanie substratu.

organiczny składnik niektórych enzymów, niezbędny do ich aktywności. Może być luźno lub trwale związany z enzymem.

niebiałkowy składnik niektórych enzymów niezbędny do ich aktywności. Może nim być jon metalu lub koenzym.

obszar enzymu zdolny do wiązania substratu (substratów) oraz do katalizowania reakcji chemicznej.

(miejsce allosteryczne) – obszar cząsteczki enzymu umożliwiający przyłączenie substancji innej niż tradycyjny substrat, w konsekwencji czego zmienia się kształt cząsteczki enzymu i jego aktywność enzymatyczna.

cząsteczka RNA pełniąca funkcję katalityczną.

barwniki zdolne do absorpcji światła, biorące udział w fotosyntezie. Należą do nich chlorofile, barwniki karotenoidowe, barwniki fikobilinowe.

ciąg reakcji zachodzący u roślin podczas fotosyntezy, w fazie niezależnej od światła. Polega na przekształceniu dwutlenku węgla w glukozę. W cyklu tym wyróżnia się trzy etapy: karboksylację, redukcję i regenerację.

kompleks złożony z chlorofilu, barwników pomocniczych, białek i lipidów znajdujący się w błonach tylakoidów, emitujący elektrony w reakcji na pobudzenie światłem.

proces wytwarzania złożonych związków organicznych z prostych związków nieorganicznych z udziałem energii świetlnej. Fotosynteza u roślin i protistów przebiega w chloroplastach, a u bakterii – w tylakoidach będących wpukleniami błony komórkowej oraz w cytozolu.

pierwszy etap oddychania komórkowego, przebiegający w cytozolu. Polega na beztlenowym rozkładzie glukozy do pirogronianu, czemu towarzyszy powstanie ATP.

rodzaj oddychania komórkowego, w którym ostatecznym akceptorem elektronów są związki nieorganiczne (np. azotany, siarczany) albo pierwiastki (np. siarka). Jego substratami są związki organiczne, a produktami ostatecznymi – dwutlenek węgla, związki nieorganiczne i energia w postaci ATP. Oddychanie beztlenowe występuje wyłącznie u niektórych bakterii.

rodzaj oddychania komórkowego, w którym ostatecznym akceptorem elektronów jest tlen. Jego substratami są związki organiczne, a produktami ostatecznymi: dwutlenek węgla, woda i energia w postaci ATP. Występuje u większości organizmów.

zachodzący w komórkach wieloetapowy proces uzyskiwania energii, polegający na utlenianiu substancji organicznych.

beztlenowy proces uzyskiwania energii, w którym donorami i akceptorami elektronów są związki organiczne, a produktami końcowymi – związki organiczne i energia.

(samożywność) – sposób odżywiania się organizmów, który polega na samodzielnym wytwarzaniu związków organicznych z prostych związków nieorganicznych, głównie dwutlenku węgla i wody. Proces ten wymaga dostarczenia energii. W zależności od jej pochodzenia wyróżniamy fotoautotrofizm i chemoautotrofizm.

sposób autotroficznego odżywiania się organizmów. Zachodzi ona u niektórych bakterii i polega na asymilacji dwutlenku węgla z wykorzystaniem energii chemicznej. Energia ta pochodzi z utleniania prostych substancji nieorganicznych (np. NH3, H2S) lub rzadziej jednowęglowych związków organicznych (np. CH3).

łańcuch transportu elektronów utworzony przez przenośniki elektronów zlokalizowane w wewnętrznej błonie mitochondrium. Polega on na utlenianiu cząsteczek NADH i FADH2 wytworzonych w poprzednich etapach oddychania tlenowego oraz wykorzystaniu części uwalnianej stopniowo energii swobodnej do syntezy ATP.

rodzaj fotosyntezy przebiegający z uwolnieniem tlenu. Zachodzi u organizmów żyjących w środowisku tlenowym – roślin, protistów roślinopodobnych i sinic. Do redukcji dwutlenku węgla jest w niej wykorzystywana woda.

rodzaj fotosyntezy przebiegający bez uwolnienia tlenu. Zachodzi u organizmów żyjących w środowisku beztlenowym – bakterii zielonych i purpurowych. Do redukcji dwutlenku węgla jest w niej wykorzystywany prosty związek nieorganiczny, np. H2S.

organizmy autotroficzne, które wytwarzają związki organiczne ze związków nieorganicznych z udziałem energii chemicznej.

sposób autotroficznego odżywiania się organizmów. Zachodzi ona u grupy bakterii, które czerpią energię potrzebną do asymilacji dwutlenku węgla z utleniania prostych substancji nieorganicznych lub jednowęglowych związków organicznych.

główne barwniki fotosyntetyczne. Mają zieloną barwę i pochłaniają światło widzialne w zakresie fal niebieskich i czerwonych.

stężenie substratu, przy którym szybkość reakcji enzymatycznej osiąga połowę swojej szybkości maksymalnej.

etap oddychania tlenowego, który polega na przekształceniu pirogronianu w acetylo-CoA (acetylokoenzym A). Podczas reakcji pomostowej powstają również NADH, proton (H+) oraz CO2. Reakcja ta zachodzi w matrix mitochondrium, do którego pirogronian jest przenoszony z cytozolu na drodze transportu aktywnego.

enzymy, których aktywność może być regulowana za pomocą substancji sygnałowych wiążących się w miejscu innym niż centrum aktywne. Miejsce to nazywamy centrum (miejscem) allosterycznym.

substancja, która zwiększa aktywność enzymu, ale nie bierze bezpośredniego udziału w reakcji katalizy.

proces rozkładu glikogenu w sytuacji niedoboru glukozy w organizmie.

różnica stężeń protonów po dwóch stronach błony biologicznej.

organiczny składnik niektórych enzymów, niezbędny do ich aktywności, trwale związany z enzymem.

(reakcja oksydoredukcyjna, reakcja utlenienia–redukcji) – reakcja chemiczna polegająca na wymianie elektronów między dwiema substancjami. Jedna z substancji – reduktor – oddaje elektrony, czyli ulega utlenieniu, a druga – utleniacz – przyjmuje elektrony, czyli ulega redukcji.

proces przyspieszenia reakcji chemicznej spowodowany działaniem enzymu.

substancja, która przyspiesza reakcję chemiczną przez obniżenie jej energii aktywacji.

proces syntezy ATP z udziałem gradientu protonowego.

rodzaj inhibicji enzymatycznej polegający na trwałym łączeniu się inhibitora z enzymem i trwałym zahamowaniu jego aktywności.

substancja, która hamuje aktywność enzymu.

rodzaj lipidów izoprenowych, do których należą barwne związki – czerwone i pomarańczowe karoteny oraz żółte ksantofile.

(cykl kwasu cytrynowego) – ciąg reakcji zachodzący u organizmów oddychających tlenowo. Polega na utlenieniu acetylokoenzymu A do dwutlenku węgla. Powstające w trakcie przemian dinukleotydy NADH i FADH2 są źródłem elektronów przekazywanych na tlen cząsteczkowy przez kolejne przenośniki w łańcuchu oddechowym. W wyniku tych reakcji powstaje woda oraz jest uwalniana energia magazynowana w postaci ATP.

organizmy autotroficzne, które wytwarzają związki organiczne ze związków nieorganicznych z udziałem energii chemicznej.