Biologia: Budowa komórki roślinnej

Celuloza

Z pektyn i hemiceluloz

Inkrustacja polega na odkładaniu substancji do wnętrza ściany komórkowej (między włókna celulozowe)
Adkrustacja polega na odkładaniu związków na powierzchni ściany.

Polega na inkrustacji ściany ligniną, co nadaje jej sztywność i nieprzepuszczalność dla wody;
zwykle prowadząc do obumierania protoplastu.

Suberynizacja (korkowacenie) – polegająca na adkrustacji suberyny.

Wytwarzanie warstwy kutyny na zewnętrznych ścianach komórek epidermy pędu chroni roślinę przed nadmiernym parowaniem wody (transpiracją) i patogenami.

Inkrustacja ściany solami mineralnymi (np. krzemianami lub węglanem wapnia), która zwiększa sztywność i odporność mechaniczną (np. u traw i skrzypów).

Jamki

Plazmodesmy

Tonoplast

Polega na odstawianiu protoplastu od ściany komórkowej w wyniku utraty wody przez komórkę umieszczoną w roztworze hipertonicznym.

Jest to stan jędrności komórki wywołany ciśnieniem wywieranym przez napięty protoplast na ścianę komórkową.

Transport apoplastyczny zachodzi wzdłuż ścian komórkowych i przestrzeni międzykomórkowych
Transport symplastyczny zachodzi przez wnętrza komórek (protoplasty) połączone plazmodesmami.

Etioplasty

Amyloplast

Karotenoidy (karoteny i ksatofile), nadające barwy żółte, pomarańczowe i czerwone.

Zawierają enzymy cyklu glioksylanowego umożliwiające szybki rozkład kwasów tłuszczowych i ich zamianę w cukry podczas kiełkowania.

Tubulina

Aktyna

W formie ziaren aleuronowych

Proteinoplasty

Tkanki twórcze (merystemy) wykazują zdolność do regularnych podziałów komórkowych.
Tkanki stałe są zbudowane z komórek dojrzałych, które utraciły zdolność podziałową.

Są to komórki:
- małe,
- izodiametryczne,
- o cienkich pierwotnych ścianach,
- z dużymi jądrami,
- gęstą cytoplazmą
- nieznaczną wakuolizacją.

Stożki wzrostu pędu i korzenia (merystemy wierzchołkowe), merystemy interkalarne (wstawowe), prokambium.

Umożliwiają szybki wzrost pędu na długość u podstawy międzywęźli, np. po zgryzieniu szczytowych części rośliny przez zwierzęta.

Powstają z żywych komórek tkanek stałych w procesie odróżnicowania i powrotu do stanu embrionalnego.

Kambium odkłada drewno wtórne (ksylem wtórny) do wnętrza, a łyko wtórne (floem wtórny) na zewnątrz.

Odkłada fellem (korek) na zewnątrz oraz fellodermę (miękisz) do wnętrza.

Z fellogenu (miazgi korkotwórczej), fellemu (korka) i fellodermy (miękiszu wtórnego).

Jest to tkanka miękiszowa powstająca w miejscu zranienia rośliny w celu zabliźnienia rany i regeneracji organów.

Czapeczka korzeniowa (calyptra)

Uczestniczą w grawipercepcji (reakcji grawitropicznej korzenia).

Strefa słabo dzielących się komórek o wydłużonym cyklu komórkowym, stanowiąca rezerwę dla komórek inicjalnych merystemu.

1. Praskórka (dermatogen) → okrywająca;
2. Pramiękisz (periblem) → tkanki miękiszowe kory pierwotnej;
3. Prakambium (plerom) → walec osiowy i tkanki przewodzące.

Epiderma okrywa pęd, ma kutykulę i aparaty szparkowe, pełni funkcję ochronną. Ryzoderma okrywa młody korzeń, nie ma kutykuli ani aparatów szparkowych, wytwarza włośniki i pełni funkcję chłonną.

Umożliwiają kontrolę wymiany gazowej ($CO_2$ i $O_2$) oraz proces transpiracji.

Włośniki

Przetchlinki

Z perycyklu (okolnicy) 1/2

Są to żywe komórki o nierównomiernie zgrubiałych, niezdrewniałych ścianach celulozowo-pektynowych, wykazujące elastyczność i zdolność do wzrostu.

W kolenchymie kątowej zgrubienia ścian występują w narożnikach (kątach) przylegających komórek, a w płatowej – wzdłuż ich równoległych ścian w postaci pasm/płatów.

W rosnących, młodych partiach pędów dwuliściennych oraz w ogonkach liściowych.

Są to komórki martwe (pozbawione protoplastu) o silnie zgrubiałych, wtórnych, zdrewniałych ścianach komórkowych, zapewniające sztywność.

Włókna sklerenchymatyczne oraz sklereidy (komórki kamienne).

W miąższu owoców gruszy, w twardych łupinach orzechów i pestkach owoców.

Woda z rozpuszczonymi solami mineralnymi z korzeni w górę rośliny (do łodygi i liści).

Cewki to wydłużone komórki wrzecionowate z zamkniętymi ścianami poprzecznymi posiadającymi jamki lejkowate. Naczynia to ciągłe rury powstałe z połączonych członów naczyń, w których ściany poprzeczne uległy zanikowi.

Są komórkami martwymi.

Miękisz drzewny

Organiczne produkty fotosyntezy (asymilaty, głównie sacharoza).

Rurki sitowe, komórki towarzyszące (przyrurkowe), miękisz łykowy, włókna łykowe.

Są żywe, ale w stanie dojrzałym zazwyczaj zanika w nich jądro komórkowe, a wnętrze wypełnia duża wakuola otoczona cienkim płaszczem cytoplazmy.

Komórka towarzysząca (przyrurkowa)

Odżywiają człony rurek sitowych i wspomagają aktywny załadunek oraz rozładunek asymilatów.

Komórki sitowe są mniej wyspecjalizowane, mają wrzecionowaty kształt, mniejsze i nieregularne pola sitowe oraz brak komórek towarzyszących.

Włókna łykowe

Wiązka otwarta zawiera pasmo kambium wiązkowego między ksylemem a floemem (umożliwia przyrost wtórny), natomiast wiązka zamknięta nie zawiera kambium.

Dla roślin jednoliściennych

Przeprowadzanie procesu fotosyntezy ze względu na bogactwo chloroplastów.

Miękisz palisadowy i miękisz gąbczasty

Cechuje się obecnością obszernych przestworów międzykomórkowych; umożliwia przewietrzanie roślin wodnychagiennych oraz utrzymywanie się organów na wodzie.

Występuje u sukulentów (roślin gruboszowatych); zbudowany jest z komórek zawierających ogromne wakuole wypełnione wodą ze śluzami.

Są to utwory wydzielnicze zewnętrzne wydzielające nektar w celu przywabienia zwierząt zapylających; występują najczęściej w kwiatach.

Są to struktury na brzegach liści wydzielające nadmiar wody i soli mineralnych w postaci kropli (proces gutacji).

Przestwory schizogenowe powstają przez rozsuwanie się komórek (np. kanały żywiczne u sosny), a lizygenowe powstają w wyniku rozpadu komórek gruczołowych (np. zbiorniki olejków u cytrusów).

Z perycyklu (okolnicy) 2/2

Układ radialny (pasma ksylemu i floemu występują naprzemiennie na obwodzie walca osiowego).

Kambium tworzy falisty pierścień – układa się od wewnętrznej strony pasm floemu pierwotnego oraz od zewnętrznej strony pasm ksylemu pierwotnego (z perycyklu).

Apoplast to przestrzeń poza błonami komórkowymi (ściany komórkowe i przestwory międzykomórkowe) stanowiąca drogę transportu wody i substancji rozpuszczonych.

Symplast to ciągła przestrzeń żywych protoplastów połączonych ze sobą za pomocą plazmodesm.

Protoplast to cała aktywna metabolicznie część komórki roślinnej bez ściany komórkowej (jądro, cytoplazma, błona komórkowa i organella).

Mineralizacja (inkrustacja krzemionką)

Tylakoidy (tylakoidy gran i tylakoidy stromy)

Są to kuliste krople lipidowe służące do syntezy błon thylakoidowych lub będące produktami ich rozpadu.

Uczestniczą w procesie fotorespiracji we współpracy z chloroplastami i mitochondriami.

Katalaza

Apozycja polega na dokładaniu nowych warstw materiału na powierzchni ściany, a intususcepcja na wbudowywaniu nowych elementów między już istniejące.

Protoksylem różnicuje się w rosnących organach (ma pierścieniowate/spiralne zgrubienia ścian, wykazuje rozciągliwość), natomiast metaksylem różnicuje się po zakończeniu wzrostu wydłużeniowego (ma naczynia o większej średnicy ze zgrubieniami siatkowatymi/jamkowatymi).

Protofloem powstaje pierwszy w rosnących strefach organu i ulega rozciąganiu oraz szybkiemu obumieraniu, a metafloem różnicuje się później i funkcjonuje w wyrośniętym organie.

Są to utwory wydzielnicze wewnętrzne wydzielające sok mleczny (lateks) zawierający kauczuk, alkaloidy, żywice i enzymy.

Ze względu na totipotencję komórek kallusowych umożliwiają mikrorozmnażanie roślin, regenerację całych okazów *in vitro* oraz produkcję wtórnych metabolitów.

Pojedyncze komórki lub małe grupy komórek merystematycznych powstałe w obrębie tkanek stałych, dające początek wyspecjalizowanym strukturom (np. aparatom szparkowym, włoskom).

Tkanka okrywająca zlokalizowana pod ryzodermą, której komórki ulegają korkowaceniu i przejmują funkcję ochronną po obumarciu i złuszczeniu ryzodermy.

Endoderma (śródskórnia)

Zgrubienia ścian komórkowych nasycone suberyną i ligniną, zmuszające wodę do przechodzenia z apoplastu do symplastu (kontrola przepływu substancji do walca osiowego).