Choroby neurodegeneracyjne cz.1 WSTĘP

to zróżnicowana grupa schorzeń charakteryzująca się POSTĘPUJĄCYM pogorszeniem funkcji układu nerwowego i równoczesnym NIEODWRACALNYM uszkodzeniem jego struktury (brak zdolności do regeneracji neuronów).

Mimo że choroby te należą do rzadkich, cała ich grupa stanowi około 25% zgłoszeń do neurologa dziecięcego.

Wiele z tych chorób jest spowodowana mutacjami genów kodujących enzymy, co klasyfikuje je jako CHOROBY METABOLICZNE.

Są to ciężkie zaburzenia, mające wpływ na układ nerwowy albo bezpośrednio, albo na skutek zakłócania funkcji tego układu poprzez toksyczne substancje, niedobór energii (który jest szczególnie szkodliwy dla mózgu),
niedobór niezbędnych substratów lub neuroprzekaźników.

Choroby neurodegeneracyjne ujawniają się w różnym wieku, ich objawy i przebieg są zróżnicowane.

W niektórych przypadkach początkowo występuje okres PRAWIDŁOWEGO rozwoju, po którym widoczna jest faza spowolnienia i zahamowania.

Później dochodzi do dalszego pogorszenia, a nawet REGRESU, co może zakończyć się śmiercią.

Niekiedy encefalopatie mogą się zaczynać już w okresie prenatalnym, co powoduje wystąpienie objawów u noworodka, jak np. w zespole Retta.

Mogą towarzyszyć objawy takie jak drgawki, spastyczność, nieprawidłowy obwód głowy (małogłowie lub wielkogłowie), mimowolne ruchy, utrata wzroku i słuchu oraz zaburzenia zachowania.

Należy również odpowiednio rozważyć CZYNNIKI WYZWALAJĄCE – po nagłych zdarzeniach mogą ujawnić się zaburzenia o podłożu genetycznym (np. uraz głowy u osób z chorobą zanikową istoty białej).

Głównym wyzwaniem diagnostycznym jest odróżnienie między utratą wcześniej zdobytych umiejętności, a niezdolnością do osiągnięcia określonych kamieni milowych rozwoju.

Regres zawsze wymaga pilnego postępowania.

Podstawowymi badaniami do oceny struktur mózgu są MR lub TK, a do oceny jego czynności – zapis EEG.

Z powodu częstego współistnienia uszkodzenia wielu narządów konieczne jest poszerzenie diagnostyki m.in. o biopsję łatwo dostępnych tkanek, np. szpiku, skóry, mięśni szkieletowych, odbytnicy (badanie w mikroskopii elektronowej),
ocenę płynu mózgowo-rdzeniowego, stężenia metabolitów w moczu, czy dna oka.

Istotne są badania genetyczne, potwierdzające wrodzone podłoże choroby.

Obecnie uważa się, że najlepszą metodą skutecznego rozpoznawania wrodzonych wad metabolicznych jest NOWORODKOWY SKRINING POPULACYJNY – tzn. badania przesiewowe przeprowadzane u wszystkich żywo urodzonych noworodków.

Pozwala to na PRZEDOBJAWOWE ROZPOZNANIE choroby, wczesne rozpoczęcie leczenia i poprawia rokowanie.

Uzupełnieniem noworodkowego skriningu populacyjnego jest SKRINING SELEKTYWNY, obejmujący osoby z grup ryzyka.

Należą do nich CZŁONKOWIE RODZINY pacjenta (zwłaszcza rodzeństwo zdiagnozowanych pacjentów) oraz wszystkie DZIECI PREZENTUJĄCE OBJAWY kliniczne i/lub biochemiczne, sugerujące wrodzoną wadę metabolizmu

Ze względu na złożoność chorób neurodegeneracyjnych, trudno jest jednoznacznie sklasyfikować je w sposób przejrzysty. Istnieje możliwość podziału na różne kategorie pod względem:

1) dotkniętej tkanki (np. istota biała w przypadku leukodystrofii lub leukoencefalopatii),

2) rodzaju defektu (lizosomalne choroby spichrzeniowe, choroby mitochondrialne lub defekty enzymów peroksysomalnych),

3) wieku dziecka w momencie wystąpienia (np. zaburzenia neurometaboliczne u noworodków).


W dalszej części lekcji omówiono przykłady chorób neurodegeneracyjnych z różnych grup, aby nakreślić ich patofizjologię,cechy charakterystyczne, podstawowe metody diagnostyczne oraz możliwości leczenia

Postępowanie w chorobach neurodegeneracyjnych polega na:

1) szczegółowym omówieniu istoty choroby, poradnictwie genetycznym,

2) unikaniu urazów i sytuacji stresowych (czynników wyzwalających),

3) terapiach poprawiających jakość życia (w tym terapie zajęciowe, fizjoterapia, odpowiednie żywienie),

4) leczeniu przyczynowym, np. ENZYMATYCZNYM TERAPIOM ZASTĘPCZYM (ERT) (podaż deficytowych enzymów)

lub

LECZENIU REDUKUJĄCYM ILOŚĆ SUBSTRATU (SRT) (zmniejszenie odkładania się w komórkach metabolitów, których rozkład jest niemożliwy z powodu niedoboru enzymów)

lub

przeszczepieniu szpiku.

Inne przyczyny neurodegeneracji

1) fenyloketonuria

2) choroba syropu klonowego

3) homocystynuria

4) galaktozemia

5) hipercholesterolemia rodzinna

6) inne rzadkie wrodzone wady metabolizmu