Hoofdstuk 3 - Humanisme, renaissance en reformatie (Europa, 15e en 16e eeuw)

West-Europa - 2e helft 15e eeuw - 1e helft 16e eeuw

tijd tussen de KO en de aetas nova - de tussentijd

nieuwe tijd

in de hoogte bouwen / verticaal: dichter bij God - typisch middeleeuws

zeer stijve / onnatuurlijke houdingen - Bijbelse figuren

werken met horizontale lijnen - symmetrisch - in mensenmaat

Romeinse godin: symbool voor de aardse mens - natuurlijke / dynamische houdingen - (wiskundig) correct / verhoudingen moeten juist zijn - niet volgens de Bijbel

vertrouwen in de mens - inspiratie uit de KO

kritiek geven op de kerk - aanmoedigen om het geloof zelf vorm te geven

begin 15e eeuw

2e helft 15e eeuw

de waarheid + alle antwoorden staan in de Bijbel - de mens maakt keuzes adhv de Bijbel - theocentrisme

God heeft de mens gemaakt, maar staat niet centraal - de mens maakt zijn eigen keuzes + is verantwoordelijk - antropocentrisme

God staat centraal

mens wordt gezien als individu - staat centraal - verantwoordelijk / zoekt zelf naar oplossingen

cultureel

nieuw mensbeeld (antropocentrisme dat groeit) = oorzaak voor culturele veranderingen (nieuwe bouwstijlen, manier van schrijven, muziek maken ...)

nieuwe mentaliteit - filosofen, taalkundigen, schrijvers ... - ° Italië, 15e eeuw + verspreiding over EU vanaf 16e eeuw - bestuderen KO - kritisch denken / onderzoek doen - nieuw mensbeeld: antropocentrisme - vrijer denken / handelen

nieuwe kunststijl: schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur en muziek - ° Italië, 15e eeuw + verspreiding over EU vanaf 16e eeuw - inspiratie uit KO - nieuw mensbeeld: antropocentrisme - rinascita = wedergeboorte van thema's en vormentaal uit KO

nieuwe kijk op religie - onderzoek: nieuwe Bijbelteksten en interpretaties - kritiek: op ME religieuze gewoonten - ° reformatie / hervorming / protestantisme - negatieve reactie van katholieke kerk

heiligenverering - aflatenverkoop

betalen om heiligen te vereren in de hoop minder lang naar de hel te moeten

geld geven aan de kerk zodat je minder lang naar de hel moet - voor jezelf of iemand anders

dag dat je sterft: hel / hemel ?

humanisme: bestuderen van bronnen uit de KO = oorzaak voor de renaissance

reformatie: nieuwe ingesteldheid = gevolg van het humanisme: kritische en onderzoekende geest

humanisme: kritische en onderzoekende ingesteldheid = oorzaak voor meer wetenschappelijke inzichten

Thomas More - Nicollo Machiavelli

kritiek op het politiek beleid - voorstander van inspraak van het volk + kritisch denken

voorstander van sterke, machtige vorsten + KO: Romeinse keizers

schilderkunst + kritische geest: verhoudingen moeten juist zijn - natuurlijke houdingen

cartografie: kaartenmaker + kritisch denken: streven naar juiste weergave - bronnen uit de KO (kaart van Ptolemaeus)

anatomie (betuderen van het menselijk lichaam) + zelf onderzoek doen (dissecties uitvoeren op het menselijk lichaam) - kritisch kijken naar bronnen uit de KO

astronoom (heliocentrisme) + bestuderen KO (via Arabische kennis) - zelf onderzoek doen

theoloog (godgeleerde) + kritiek op de samenleving (aflatenhandel) - onderzoek doen: Bijbel vergelijken met de praktijk (gedrag kerk = juist?)

islam - rooms-katholiek christendom - oosters-orthodox christendom

islam - rooms-katholiek christendom - oosters-orthodox christendom - anglicaanse kerk - protestantisme

niet dominant aanwezig in Europa, in de minderheid

Engeland - vorst heeft alle macht

echtscheiding ?: niet toegestaan dus: 1543 -> Act of Supremacy - verder ontwikkeling protestantisme

koning stond niet meer onder de paus; was zelf baas van de kerk in Engeland

de waarheid / het juiste / het goede - het juiste weegt zwaarder door

rooms-katholiek christendom

papier waarvoor je betaalt, zodat je zonden vergeven worden en je sneller naar de hemel mag

95 - laten drukken in 1517 - ° protestantisme

schulden / zonden worden niet vergeven door aflaten te kopen - als je oprecht spijt hebt - geld moet aan de armen gegeven worden - essentie van het geloof staat in de Bijbel

je moet niet betalen om naar de hemel te gaan

sola scriptum

enkel de essentie (Bijbel) moet gevolgd worden - bijgeloof tegengaan

christenen die berouw tonen voor hun zonden krijgen volledige kwijtschelding van hun schuld

geldklopperij tegengaan : voor sacramenten moest betaald worden

doopsel - avondmaal

mensen verstaan en begrijpen waarover het gaat - paus kan mensen niet wijsmaken (bijgeloof tegengaan)

betrokken zijn, begrijpen waarover het gaat - gebeden makkelijk onthouden

religieuze liederen

bescherming / steun krijgen van de koning - in leven blijven

er kan geen machtsmisbruik zijn - geen conflicten