Hoofdstuk 5: Absolutisme en verlichting (Europa, ca. 1650 - 1800)

ca. 1650 - 1800 - overal in Europa

nee - continuïteit: ook in de laatste periode van de ME

humanist en politieke denker die vorsten met absolute macht wilde (inspiratie KO: Romeinse keizers)

klein: ME vorsten hadden niet veel macht (feodaliteit)

groot

plek waar de koning nog effectief regeert

Ile de France

centralisatie (centrale instellingen - door Bourgondische hertogen)

geldgebrek: geld nodig om oorlog te voeren -> vorst afhankelijk van leenmannen: zij hadden troepen

1 persoon voert alle macht vanuit 1 plaats - macht van de adel breken (vijanden te baas zijn)

hofadel - macht over verschillende provincies - buskruit

adel uitnodigen naar Versailles + job geven waarvoor ze betaald werden + gratis verblijf -> controle door vijanden dichtbij te houden

door plaatselijk geschoolde ambtenaren (3e stand) = macht van de vazallen beperken

adel met ridderlegers werden overbodig + Lodewijk XIV bouwde een beroepsleger

altijd paraat, veel geld - niet altijd betrouwbaar, moet worden samengesteld

vorsten worden rijker, maar uitgaven zijn groter

beroepsleger, hofadel

1500: ° wereldhandel = welvaart stijgt

boetes, belastingen, pachtprijzen stijgen = reden voor de Franse Revolutie

belastingen, boetes, lenen/verpachten - mercantilisme

centralisatiepolitiek

mercantilisme

eenheid creëren

nieuw economisch systeem om extra geld te krijgen, bedacht door Jean-Baptiste Colbert in Frankrijk

minister van Financiën ten tijde van Lodewijk XIV

handel

export hoog, import laag

afgewerkte producten: hoge kwaliteit, lage prijs, exclusief (enkel daar verkrijgbaar)

massaproductie: aanbod hoog, prijs laag

arbeidsverdeling: iedereen doet een deel van het productieproces -> mensen worden specialist in hun deel, dus kwaliteit stijgt = manufactuur

arbeiders voeren op 1 plaats, handmatig een specifiek deel van het productieproces uit

zelf bijhouden (niet exporteren) + van kolonies (= 'gratis' grondstoffen halen) -> enkel eindproducten verkopen

tussenkomst van de overheid in de economie - bv. invoertaksen: prijzen van producten uit het buitenland verhogen

bescherming van de eigen economie

eenheid zorgt voor controle: je ziet wie anders is, niet deugd

1 geloof, taal en vorst

staatsgodsdienst - koning = plaatsvervanger van God, koning zet zichzelf boven de paus

iedereen moet hetzelfde geloof hebben, anders word je vervolgd

absolute vorsten zorgen voor een standaardtaal = eenheidstaal

persoonsverheerlijking: bijnamen -> Lodewijk XIV liet zich voorstellen als de zonnekoning

propagandamiddel

vorst heeft de goedkeuring van God gekregen

adel en clerus profiteren van het volk - volk gaat gebukt onder clerus en adel

traditie - communicatie + transport - vijanden

gewoonterecht: gewoontes die al jarenlang worden gevolgd, worden niet zomaar gebroken

alles verliep zeer traag (zandwegen): het duurde heel lang voordat informatie over het land verspreid was

absoluten vorsten hadden veel vijanden: adel, protestanten, het volk, verlichte denkers ...

nieuwe filosofie ° in de 18e eeuw in West-Europa

manier van denken

kijken niet meer naar de KO - rationele denkers - zeer kritisch (nog meer dan humanisten) - voortgangsoptimisten: hebben revolutionaire gedachten

nemen enkel aan wat het verstand kan verklaren

geloven in verandering in de toekomst - geloven dat ze aspecten uit de maatschappij kunnen veranderen + durven op straat komen

ontmoetingsplek / ontvangstruimte waar verlichte geesten elkaar ontmoeten

het volk (3e stand) maar de rijkere

bevooroordeeld: politieke en juridische macht, geen belastingen

niet bevooroordeeld: geen politieke en juridische macht, wel belastingen

welvarend / rijk, want economisch actief -> grote belastingsbetalers + spilfiguren in het mercantilistisch systeem, maar geen politieke macht : verlichte ideeën want geld en tijd

humanisme -> wetenschappelijke revolutie ook in de maatschappij = verlichting

rationeel (met verstand) + empirisch (met zintuigen) denken - 17e eeuw

kritische denkers - filosofische methodes

andere periode (hebben elkaar niet gekend) - humanisten: inspiratie uit KO / verlichten: rationele denkers - verlichters willen verandering in de toekomst

natuurlijke rechten - overheid / leiders waken over onze rechten - rechtstaat die burgerrechten garandeert in een grondwet - recht op verzet als overheid / leiders de rechten niet beschermen

rechten die niet kunnen worden afgenomen / geschonden

volkssoevereiniteit - volk leent haar macht aan de leiders

macht van de staat ligt bij het volk

democratische staatsvorm met verkiezingen - scheiding der machten

wetgevende - uitvoerende - rechterlijke macht

enkel vrij als niemand jouw vrijheid kan bedreigen / inperken - grenzen die je vrijheid beperken, dus die van anderen garanderen - rechtstaat met een grondwet om grenzen te maken die voor iedereen gelden

parlement - verkozen door burgers - wetten goedkeuren

regering (+ koning / president) - wetten uitvoeren (aanwezig in het parlement maar niet veel te zeggen)

rechtbanken (rechters) - regering - mensen straffen die de wet niet naleven

7 Vlaamse + 7 Waalse ministers + 1 premier

onvrijheid / machtswillekeur + rechtstaat obv grondwet - absolutisme + volkssoevereiniteit -> parlementarisme / scheiding der machten

gelaagde samenleving + gelijkheid

overheidsregulering + vrije markt

staatsgodsdienst + godsdienstvrijheid - God als schepper van de wereld + wetenschap om dichter bij God te komen

vrijheid (liberalen) - gelijkheid (socialisten)

stelt de individuele vrijheid van de mens centraal

stelt de gelijkheid tussen mensen centraal

kerk - koning + edellieden

je mag, maar moet niet geloven - kerken, kloosters, abdijen ... worden voor iets anders gebruikt (bv fabrieken)

volk mag de koning kiezen, niet God - macht wordt verdeeld

verlichters zaten daar -> niet herbergen: daar zat het gewone volk

wij: superieur - zij: inferieur = verantwoording voor de kolonisatie (men vond dit oké)

naar het verleden kijken vanuit ons hedendaags perspectief

geen democratie, geen UVRM -> vrijheid geldde voor rijke, blanke mannen (zij waren gelijk)

universele verklaring van de rechten van een mens