1Jakie są trzy podstawowe typy organizacji morfologicznej (systemów kanałów wodnych) u gąbek?
Askon, sykon oraz leukon.
2Czym charakteryzuje się najprostszy typ budowy gąbek – askon?
Ma prostą budowę workowatą z obszerną centralną jamą (spongocelem) wyścieloną w całości choanocytami.
3Na czym polega modyfikacja budowy ściany ciała w typie sykon w porównaniu do askonu?
Polega na sfałdowaniu ściany ciała w palcowate wyrostki, dzięki czemu choanocyty wyścielają jedynie wyodrębnione komory wodne w mezoglei.
4Czym odznacza się najbardziej złożony typ budowy gąbek – leukon?
Spongocel ulega silnej redukcji, a w grubej mezoglei występuje gęsty system wiciowatych komór i odgałęzionych kanałów wodnych.
5Jaką funkcję pełnią pinakocyty w ciele gąbek?
Są to płaskie komórki okrywające (dermalne), tworzące zewnętrzną warstwę ochronną gąbki.
6Jaką rolę w ciele gąbek o typie askon odgrywają porocyty?
Są to rurkowate komórki poprzecznie przebijające ścianę ciała, przez których wewnętrzny kanał woda wpływa do spongocelu.
7Jak zbudowane są choanocyty i jaka jest ich główna funkcja u gąbek?
Są to komórki wyścielające wnętrze gąbki zaopatrzone w wicię otoczoną kołnierzykiem; wywołują przepływ wody oraz wyłapują i trawą pokarm.
8Co to są gemmule u gąbek słodkowodnych?
Są to pączki wewnętrzne pełniące funkcję przetrwalnikową, wytwarzane w mezenchymie przed nadejściem niekorzystnych warunków środowiskowych.
9Jaki rodzaj komórek gromadzi się we wnętrzu gemmuli gąbki?
Totipotencjalne archeocyty (oraz trofocyty z substancjami odżywczymi), zdolne do przekształcenia się we wszystkie komórki młodej gąbki.
10Czym są amfidyski w osłonce przetrwalnika nadecznika stawowego (*Spongilla lacustris*)?
Są to dwutarczowe igły krzemionkowe wzmacniające osłonkę gemmuli, gromadzące pęcherzyki powietrza ułatwiające unoszenie się na wodzie.
11Jaką funkcję pełni mikropyle w gemmuli gąbki?
Jest to otworek w osłonce przetrwalnika, przez który podczas kiełkowania na wiosną archeocyty wydostają się na zewnątrz.
12Z jakich materiałów zbudowany jest szkielet nadecznika stawowego (*Spongilla lacustris*)?
Ze szkieletu krzemionkowo-sponginowego (igły krzemionkowe zatopione w elastycznych włóknach sponginowych).
13Na czym polega zjawisko odwrócenia warstw zarodkowych (inwersji) u gąbek?
Orzęsione komórki powierzchniowe larwy wnikają do wnętrza ciała i różnicują się w choanocyty, a komórki wewnętrzne tworzą warstwę zewnętrzną.
14Jakie dwie podstawowe postacie dojrzałe występują w cyklu życiowym parzydełkowców?
Osiadły polip oraz wolno pływająca meduza.
15Co to są knidoblasty u parzydełkowców?
Komórki twórcze wywodzące się z komórek interstycjalnych, z których różnicują się komórki parzydełkowe (knidy).
16Jaką funkcję pełnią parzydełka typu penetranty?
Wyrzucają nić z zadziorami i wprowadzają płyn paraliżujący (neurotoksynę) w ciało ofiary.
17W jaki sposób działają parzydełka typu wolwenty?
Wyrzucają długą nić, która owija się wokół sztywnych części ciała zdobyczy.
18Jaką rolę pełnią parzydełka typu glutynanty?
Wyrzucają nić pokrytą lepką wydzieliną, pomagając w chwytaniu pokarmu i przyczepianiu się polipa do podłoża.
19Czym jest knidocyl na powierzchni komórki parzydełkowej?
Jest to czuciowa wiciowa wypustka, której podrażnienie mechaniczne powoduje natychmiastowe wyrzucenie nici parzydełka.
20Co zakładała teoria gastrei Haeckla odnośnie pochodzenia parzydełkowców?
Zakładała, że przodkiem wielokomórkowców był dwuwarstwowy organizm (gastrea) powstały przez wpuklenie ściany kulistej kolonii wiciowców.
21Co oznacza pojęcie eutelii u nicieni (*Nematoda*)?
Jest to stałość komórkowa – dorosłe osobniki danego gatunku składają się ze ściśle określonej, stałej liczby komórek somatycznych.
22Czym są amfidie u nicieni i gdzie się znajdują?
Są to parzyste chemoreceptory położone po bokach przedniej części ciała (głowy).
23Czym są fasmidie i u której gromady nicieni występują?
Są to narządy gruczołowo-czuciowe o charakterze chemoreceptorów usytuowane w tylnej części ciała u nicieni z gromady *Secernentea*.
24Gdzie u nicieni zlokalizowane są brodawki czuciowe (papille) i jakie pełnią funkcje?
Występują na wargach wokół otworu gębowego (smak i dotyk) oraz w okolicy analnej samców (ułatwiają kopulację).
25Gdzie u nicieni znajdują się proprioreceptory i jaka jest ich rola?
Leżą w bocznych pniach nerwowych i kontrolują ruchy zginające ciała oraz stopień napięcia mięśni.
26Czym wyróżniają się plemniki nicieni na tle większości innych zwierząt?
Nie posiadają witek i poruszają się ruchem amebowatym.
27Na czym polega zdolność nicieni do anabiozy?
Jest to stan uśpienia metabolicznego umożliwiający przetrwanie niesprzyjających warunków środowiskowych (np. suszy lub skrajnych temperatur).
28Jaki typ układu krwionośnego występuje u pierścienic (*Annelida*)?
Układ krwionośny typu zamkniętego.
29W jakim kierunku naczynie grzbietowe pierścienic przemieszcza krew?
Od tyłu ciała ku przodowi.
30Czym są disseptimenta i jaką mają relację do celomy pierścienic?
Są to poprzeczne przegrody łącznotkankowe dzielące wtórną jamę ciała (celomę) na segmentalny ciąg komór.
31Na czym polega metameria heteronomiczna u stawonogów?
Polega na zróżnicowaniu segmentów ciała i ich łączeniu się w wyspecjalizowane odcinki zwane tagmami.
32Z jakich podstawowych substancji zbudowany jest szkielet zewnętrzny (oskórek) stawonogów?
Z chityny spojonej białkami niekolagenowymi (u skorupiaków dodatkowo nasyconej solami wapnia).
33Czym różni się tkanka mięśniowa stawonogów od tkanki mięśniowej większości innych bezkręgowców?
Stawonogi posiadają wyłącznie mięśnie poprzecznie prążkowane (zarówno w układzie ruchu, jak i narządów wewnętrznych) oraz brak u nich wora powłokowego.
34Jaki typ jamy ciała oraz układu krwionośnego posiadają stawonogi?
Jamę ciała typu hemocel (miksocel) oraz otwarty układ krwionośny z grzbietowym sercem zaopatrzonym w ostia.
35Jakiej powszechnej u innych bezkręgowców struktury komórkowej całkowicie brak u stawonogów?
Całkowicie brak nabłonków orzęsionych (rzęsek i witek).
36Czym jest hemocel (miksocel)?
Jest to jama ciała powstała ze zlania się pierwotnej jamy ciała (blastocelu) z wtórną (celomą), wypełniona hemolimfą.
37Dlaczego wzrost ciała stawonogów odbywa się skokowo podczas linienia?
Ponieważ twardy oskórek (szkielet zewnętrzny) nie rośnie wraz ze zwierzęciem i musi być okresowo zrzucany.
38Jakie są kluczowe cechy wyglądu raka szlachetnego (*Astacus astacus*)?
Brązowozielony pancerz o gładkiej powierzchni, długie i wąskie szczypce oraz wyraźnie czerwony spód szczypiec.
39W jakich wodach występuje rak szlachetny i jaki jest jego status?
W czystych, chłodnych i dobrze natlenionych wodach; jest gatunkiem rodzimym, silnie zagrożonym wyginięciem przez dżumę raczą.
40Po jakich cechach morfologicznych rozpoznaje się raka błotnego (*Astacus leptodactylus*)?
Jasnobrązowy lub zielonkawy pancerz, bardzo długie i smukłe szczypce oraz brak czerwonego zabarwienia spodu szczypiec.
41W jakich środowiskach żyje rak błotny i czym różni się od raka szlachetnego?
Żyje w wodach stojących i wolno płynących; jest rodzimy i bardziej tolerancyjny na zanieczyszczenia oraz mniejszą zawartość tlenu.
42Jakie cechy pozwalają łatwo odróżnić raka amerykańskiego (pręgowanego) od raków rodzimych?
Mniejszy rozmiar ciała, wyraźne ciemnoczerwone pręgi poprzeczne na odwłoku oraz jasny spód szczypiec.
43Jakie znaczenie ekologiczne w wodach Europy ma rak amerykański (*Orconectes limosus*)?
Jest gatunkiem inwazyjnym, przenosi dżumę raczą i masowo wypiera rodzime gatunki raków.
44Jaki charakterystyczny znak na szczypcach posiada rak sygnałowy?
Białą plamę („sygnał”) u nasady stawu ruchomego szczypiec.
45Dlaczego rak sygnałowy stanowi poważne zagrożenie dla rodzimych raków?
Jest bezobjawowym nosicielem dżumy raczej i agresywnie wypiera rodzime gatunki ze zbiorników wodnych.
46Który z występujących w Polsce raków wyróżnia się czerwonym spodem szczypiec?
Rak szlachetny (inaczej rak rzeczny – *Astacus astacus*).
47Który rak posiada widoczne ciemne pręgi poprzeczne na grzbietowej stronie odwłoka?
Rak amerykański (inaczej rak pręgowany – *Orconectes limosus*).
48Który gatunek raka nosi jasną plamę u nasady szczypiec?
Rak sygnałowy.
49Czym jest karapaks u skorupiaków dziesięcionogów?
Jest to jednolicie zwapniały pancerz powstały ze zrośnięcia tergity głowy i tułowia, osłaniający m.in. komory skrzelowe.
50Z jakich głównych tagm oraz przysadek zbudowane jest ciało raka?
Diagram anatomiczny zewnętrznej budowy raka z podziałem na głowotułów, odnóża głowowe, dziesięcionogi oraz odwłok Głowotułów (z karapaksem i rostrum), odnóża głowowe (oczka, czułki I i II pary, odnóża gębowe), odnóża tułowiowe/kroczne (dziesięcionogi) oraz segmentowany odwłok kończący się wachlarzem ogonowym.
51Z jakich podstawowych części składa się pierwotne odnóże dwugałęziowe skorupiaków?
Z części podstawowej (protopoditu) oraz dwóch gałęzi: wewnętrznej (endopoditu) i zewnętrznej (egzopoditu).
52Co to jest stenopodium u stawonogów?
Jest to jednogałęziowe odnóże powstałe w toku ewolucji w wyniku zaniku jednej z gałęzi (najczęściej zewnętrznej).
53Ile par czułków posiadają skorupiaki (*Crustacea*) i jak się nazywają?
Posiadają dwie pary czułków: czułki I pary (antenule) oraz czułki II pary (anteny).
54Wymień trzy pary przysadek gębowych występujących u skorupiaków.
Żuwaczki (mandibulae), szczęki I pary (maxillae I) oraz szczęki II pary (maxillae II).
55Czym są szczękonóża u raka i ile ich występuje?
Są to 3 pierwsze pary odnóży tułowiowych przekształcone w narząd wspomagający podawanie pokarmu.
56Ile par odnóży krocznych posiadają dziesięcionogi i czym wyróżnia się pierwsza para u raka?
Posiadają 5 par odnóży krocznych; pierwsza para jest potężnie przekształcona w szczypce.
57Z jakich elementów zbudowany jest wachlarz ogonowy raka?
Z telsonu (ostatniego segmentu) oraz spłaszczonych uropodów (odnóży ostatniego segmentu).
58Gdzie uchodzą i jaką funkcję pełnią gruczoły zielone u raka?
Uchodzą u nasady czułków II pary i stanowią narządy wydalnicze.
59Jakie są cechy budowy larwy nauplius (pływika) u skorupiaków?
Niesegmentowane ciało, nieparzyste oko naupliusowe oraz 3 pary odnóży (czułki I, II i żuwaczki) służące do pływania.
60Gdzie u raka znajdują się statocysty i za co odpowiadają?
Znajdują się u nasady czułków I pary (antenul) i są narządami równowagi.
61Jakie dwa brakujące elementy budowy głowowej wyróżniają szczękoczułkowce (*Chelicerata*) na tle innych stawonogów?
Brak czułków oraz brak wyodrębnionej głowy.
62Gdzie leżą i jaką funkcję pełnią szczękoczułki (chelicery) u pajęczaków?
Leżą na segmencie przed otworem gębowym; służą do chwytania, rozrywania pokarmu lub wprowadzania jadu.
63Jakie funkcje mogą pełnić nogogłaszczki (pedipalpy) u pajęczaków?
Pełnią funkcje dotykowe, chwytne (np. szczypce u zaleszczotków) lub narządów kopulacyjnych (u samców pająków).
64Jakie dwa typy narządów oddechowych występują u pajęczaków?
Płucotchawki (płuca książkowe) oraz tchawki.
65Gdzie zlokalizowany jest narząd Hallera u kleszczy i do czego służy?
Znajduje się na stopie I pary odnóży krocznych; jest chemoreceptorem odbierającym zapachy i zmiany wilgotności.
66Gdzie uchodzą gruczoły jadowe, a gdzie przędne u zaleszczotków (*Pseudoscorpionida*)?
Gruczoły jadowe uchodzą na końcach nogogłaszczków (pedipalpów), a gruczoły przędne na szczekoczułkach (chelicerach).
67Na czym polega zjawisko autotomii u kosarzy (*Opilionida*)?
Jest to zdolność do łatwego odrzucania odnóży krocznych w chwili zagrożenia.
68Z której warstwy zarodkowej wywodzą się cewki Malpighiego u pajęczaków?
Wywodzą się z endodermy (są uwypukleniami jelita środkowego).
69Na jakie trzy tagmy podzielone jest ciało owadów (*Insecta*)?
Głowa, tułów (złożony z 3 segmentów) oraz odwłok.
70Który typ aparatu gębowego owadów uważany jest za pierwotny ewolucyjnie?
Aparat gębowy typu gryzącego.
71Jaka jest funkcja aparatu gębowego kłująco-ssącego i u jakich owadów występuje?
Służy do nakłuwania tkanek i pobierania płynnego pokarmu (np. u komarów, pluskwiaków i mszyc).
72W co przekształcone są elementy aparatu gębowego ssącego u motyli?
W długą, zwijaną spiralnie rurkę (ssawkę) utworzoną z połączonych ze sobą elementów szczęk I pary.
73Jaką funkcję pełni poduszeczka aparatu gębowego liziącego (np. u muchy)?
Służy do zlizywania płynnego pokarmu z powierzchni materiału odżywczego.
74Wymień kolejne stadia rozwojowe w przeobrażeniu zupełnym (holometabola) owadów.
Jajo $\rightarrow$ larwa $\rightarrow$ poczwarka $\rightarrow$ imago (postać dojrzała).
75Czym różni się rozwój z przeobrażeniem niezupełnym (hemimetabola) od przeobrażenia zupełnego?
Brak w nim stadium poczwarki; larwa od początku przypomina postać dojrzałą.
76Czym różni się poczwarka wolna od poczwarki zamkniętej?
U wolnej zawiązki czułków i odnóży są swobodne, a u zamkniętej przylegają ściśle do ciała.
77Czym jest poczwarka baryłkowata (coarctata / bobówka)?
Jest to poczwarka wolna ukryta we wnętrzu stwardniałego ostatniego pancerzyka (oskórka) larwy, zwanego puparium.
78Jak odróżnić gąsienicę (larwę motyli) od pędraka (larwy chrząszczy)?
Gąsienica posiada odnóża tułowiowe oraz posadzki (odnóża odwłokowe); pędrak ma silnie wygięte ciało, tylko odnóża tułowiowe i brak odnóży odwłokowych.
79Czym jest worek trzewiowy u mięczaków (*Mollusca*)?
Jest to grzbietowa część ciała mieści większość narządów wewnętrznych i okryta jest płaszczem.
80Z jakiej substancji zbudowana jest zewnętrzna warstwa muszli mięczaków (periostracum)?
Z organicznej substancji białkowej zwanej konchioliną (warstwa rogowa).
81Z czego zbudowana jest środkowa warstwa muszli mięczaków (ostracum)?
Z pryzm węglanu wapnia ($CaCO_3$) ułożonych prostopadle do powierzchni muszli (warstwa porcelanowa/pryzmatyczna).
82Jak zbudowana jest wewnętrzna warstwa muszli mięczaków (hypostracum)?
Z równoległych blaszek węglanu wapnia i konchioliny, tworząc błyszczącą warstwę perłową.
83Czym jest radula (tarka) u mięczaków i gdzie się znajduje?
Chitynowa taśma ze spiczastymi ząbkami leżąca na dnie gardzieli, służąca do zeskrobywania i rozdrabniania pokarmu.
84Na czym polega gastrulacja przez inwaginację (wpuklenie)?
Polega na wpukleniu się części komórek dolnego bieguna blastuli do jej wnętrza, przekształcając zarodek w dwuwarstwowy.
85Na czym polega gastrulacja przez epibolię (obrastanie)?
Szybciej dzielące się komórki powierzchniowe obrastają komórki bogate w żółtko.
86W jaki sposób powstaje celoma na drodze schizocelii?
Poprzez rozsunięcie się komórek w litych grupach mezodermy powstałych po bokach prajelita.
87Na czym polega powstawanie wtórnej jamy ciała (celomy) drogą enterocelii?
Poprzez uwypuklenie i odłączenie się parzystych kieszonek od ściany prajelita wprost do blastocelu.
88Jaki jest pełny biologiczny adres taksonomiczny raka w systematyce zwierząt?
Schemat przedstawiający pozycję taksonomiczną raka w typie Stawonogi, podtypie Skorupiaki, dziale Skorupiaki Wyższe i rzędzie Dziesięcionogi Typ: Stawonogi (*Arthropoda*), Podtyp: Skorupiaki (*Crustacea*), Dział: Skorupiaki Wyższe (*Malacostraca*), Rząd: Dziesięcionogi (*Decapoda*), Rodzaj: *Astacus sp.* / *Orconectes limosus*.